Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Τζούλιαν Μπαρνς. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Τζούλιαν Μπαρνς. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Παρασκευή, 30 Νοεμβρίου 2012

Ένα κάποιο τέλος [The Sense of an Ending] - Τζούλιαν Μπαρνς

1 σχόλια
Για να τακτοποιήσω τις σκέψεις μου σχετικά με το Ένα κάποιο τέλος του Τζούλιαν Μπαρνς (εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ) χρειάστηκε να το διαβάσω και μια δεύτερη φορά. Παρ' όλο που είναι αρκετά σύντομο (210 σελίδες με όχι ιδιαίτερα μικρή γραμματοσειρά), το μυθιστόρημα είναι μεστό νοημάτων και, μολονότι σε κρατάει με κομμένη την ανάσα ως το τέλος, δεν διαβάζεται γρήγορα. Κλείνοντάς το, τόσο την πρώτη όσο και τη δεύτερη φορά, ένιωσα να με κατακλύζει μια αίσθηση πληρότητας και η βεβαιότητα ότι το βιβλίο είχε ρίξει σπόρους που θα βλασταίνανε μέσα μου.

Ο Τόνι Γουέμπστερ, ο αφηγητής, είναι ένας 60άρης άντρας που, προσπαθώντας να βγάλει νόημα από κάποια γεγονότα, ξεκινάει την αφήγησή του από τα εφηβικά και τα πανεπιστημιακά του χρόνια. Στην τριμελή παρέα του σχολείου έρχεται να προστεθεί ένας τέταρτος νέος, ο χαρισματικός Έιντριαν Φιν. [Μου φαίνεται πως δεν είναι διόλου τυχαία η επιλογή του επιθέτου - με παραπέμπει κατευθείαν στον Φινέα/Φίνι, τον ήρωα του A Separate Peace του John Knowles, αμετάφραστου στα ελληνικά. Άλλο ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης και ενοχής που σημάδεψε τη δική μου εφηβεία.] Ο Έιντριαν αλλάζει τα δεδομένα της παρέας. Χρησιμοποιεί τη λογική για να αναλύει και να ασκεί κριτική. Διαβάζει Νίτσε και Καμύ και προσπαθεί να συγκροτήσει ένα σύστημα αξιών στο οποίο να στηρίξει τις ιδέες και τις πράξεις του. Οι υπόλοιποι αμφισβητούν το "σύστημα", αρνούμενοι να εξετάσουν κάποια εναλλακτική λύση πέρα από το "ηδονιστικό χάος" (όπως λέει ο Τόνι), χρησιμοποιώντας ψήγματα μάλλον κακοχωνεμένων και αποσπασματικών γνώσεων.

Αργότερα, στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ όπου σπουδάζει, ο Τόνι γνωρίζεται με την αρκετά διαφορετική από τον ίδιο Βερόνικα. Τον πηγαίνει να γνωρίσει τους δικούς της, οι οποίοι τον κάνουν να αισθάνεται παρακατιανός και παρείσακτος, με εξαίρεση τη μητέρα, που του δείχνει συμπάθεια. Η ανολοκλήρωτη σχέση τους οδηγείται στο τέρμα της. Μόνο όταν χωρίζουν, κοιμούνται μαζί - μια φορά. Προς μεγάλη έκπληξη του Τόνι, η Βερόνικα τα φτιάχνει με τον Έιντριαν, τον οποίο ο ίδιος τής έχει γνωρίσει, μαζί με την υπόλοιπη παρέα. Ο Τόνι στέλνει στους δυο τους ένα οργισμένο και υβριστικό γράμμα, το οποίο (όπως ο ίδιος πιστεύει) θα έχει τραγικές συνέπειες. Ύστερα από χρόνια, ένα παράξενο κληροδότημα θα τον οδηγήσει να αναθεωρήσει κάποιες απόψεις του και να ψάξει να μάθει τι πραγματικά συνέβη.

Το Ένα κάποιο τέλος είναι κυρίως ένα μυθιστόρημα για τη μνήμη, την υποκειμενικότητά της και τις ανεπάρκειές της. ["...Ό,τι μένει στη μνήμη δεν είναι πάντα αυτό που αντίκρισαν τα μάτια σου."] Ο Τόνι συνεχώς αμφισβητεί και αναθεωρεί τις αναμνήσεις του.  Ενίοτε εκδικητικός και μικρόψυχος, "κακεντρεχής" και "ζηλόφθονος", ο Τόνι αδυνατεί να διαβλέψει τις συνέπειες των πράξεών του και καταχωνιάζει ό,τι του δημιουργεί ενοχές. Η προσωπική του ματιά στα πράγματα δεν είναι αξιόπιστη. Πιθανότατα, βγάζει λάθος συμπεράσματα ακόμα και στα πιο κρίσιμα σημεία - δεν θέλω να αποκαλύψω περισσότερα. Ταυτόχρονα, ο Μπαρνς μάς δίνει την ανάγλυφη εικόνα του ηλικιωμένου πια αφηγητή με όλες τις αδυναμίες, τις απογοητεύσεις, τους φόβους, τη σχολαστικότητα, τη μοναχική και άνυδρη ζωή του - μια μετριότητα, λέει ο ίδιος. ["Είχα θελήσει να μη με ενοχλεί η ζωή ιδιαίτερα και το είχα πετύχει - πόσο αξιοθρήνητο ήταν."]

Το μυθιστόρημα του Μπαρνς κέρδισε δικαιωματικά το περσινό βραβείο Μπούκερ. Έτσι κι αλλιώς, η ποιότητά του είναι αναμφισβήτητη. Το Ένα κάποιο τέλος είναι ένα από εκείνα τα μυθιστορήματα που θυμάσαι χρόνια μετά και νιώθεις πόσο σε έχουν καθορίσει. Αναρωτιέμαι πώς θα είναι να το διαβάζει κανείς στην εφηβεία του.

[Στο ιστολόγιό μας υπάρχουν επίσης άρθρα για τα βιβλία του Μπαρνς Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ και  England, England.]
Συνέχεια →
Πέμπτη, 6 Σεπτεμβρίου 2012

England, England - Τζούλιαν Μπαρνς

2 σχόλια
Αυτή ήταν μια εποχή ιλιγγιώδους παρακμής για την (Χ). Η οικονομία, βασισμένη καθώς ήταν στον τουρισμό, κατέρρευσε. Οι κερδοσκόποι κατέστρεψαν το νόμισμα... ενώ τα καλύτερα ακίνητα της χώρας πουλήθηκαν ως δεύτερες οικίες σε κατοίκους της (...) Ευρώπης.
...
Ύστερα από διάφορες απόπειρες διάσωσης, η Ευρώπη αρνήθηκε να ρίξει λεφτά που σίγουρα θα τα 'χανε. Κάποιοι θεώρησαν συνωμοσία τη στάση της Ευρώπης απέναντι σ' ένα έθνος που κάποτε... Φημολογούνταν ότι... πολλοί υψηλά ιστάμενοι θεωρούσαν την (Χ) λιγότερο κατάλληλη για επείγουσα χρηματοδότηση και περισσότερο οικονομικό και ηθικό δίδαγμα: έπρεπε να σκιαγραφηθεί ως ένα έκλυτο έθνος και να αφεθεί στην ελεύθερη πτώση του ως πειθαρχικό παράδειγμα για τις άλλες (...) χώρες.
...
Η φυσική πολιτική αντίδραση στην κρίση αυτή ήταν η εκλογή μιας Κυβέρνησης Ανανέωσης... Πρώτο της βήμα ήταν να επαναφέρει την παλιά (...) ως κεντρική νομισματική μονάδα καθώς το (...) ευρώ είχε πάψει να είναι ανταλλάξιμο.

Το παραπάνω απόσπασμα θα μπορούσε κάλλιστα να αναφέρεται στην ελληνική κρίση. Κι όμως τα "προφητικά" αυτά λόγια μιλούν - γραμμένα το 1998 - για μια μελλοντική Αγγλία του 21ου αιώνα.

Τον Τζούλιαν Μπαρνς (Julian Barnes) τον πρωτογνώρισα με τον Παπαγάλο του Φλωμπέρ, όπου μέσω του αφηγητή του, συνταξιούχου γιατρού Τζέφρι Μπρεϊθγουέιτ, προσπαθεί να προσεγγίσει τη ζωή του Γάλλου κλασικού, αναδεικνύοντας τα όρια που εμπεριέχει η απόπειρα να γνωρίσουμε μια ιστορική προσωπικότητα της λογοτεχνίας μέσα από τα πραγματικά ίχνη που έχει αφήσει πίσω. Πρόσφατα διάβασα επίσης το τελευταίο μυθιστόρημά του, Ένα κάποιο τέλος (Βραβείο Μπούκερ 2011), που πάλι καταπιάνεται με τους περιορισμούς της μνήμης και την υποκειμενικότητα στην ανάπλαση της ζωής ενός ανθρώπου.

Το England, England (εκδόσεις Μεταίχμιο) είναι ένα μυθιστόρημα αρκετά διαφορετικό από τα δύο προαναφερθέντα. Εδώ ο Μπαρνς ασχολείται με τη συλλογική ιστορική μνήμη και την ουσία της ταυτότητας ενός λαού, του αγγλικού εν προκειμένω. Δουλεύοντας με μια υπόθεση εργασίας, τη φανταστική δημιουργία ενός τεράστιου θεματικού πάρκου με την Ιστορία της Αγγλίας σε μικρογραφία, αποπειράται να διαχωρίσει το είναι από το φαίνεσθαι, το αληθινό από την αναπαράστασή του, το φυσικό από το ανθρώπινο.

Το μυθιστόρημα ξεκινά με την παιδική ηλικία της Μάρθα Κοχρέιν στην αγγλική επαρχία, όπου μεγαλώνει με τη μητέρα της, εγκαταλειμμένη από έναν πατέρα που φεύγοντας πήρε μαζί του ένα κομμάτι του παζλ της ζωής της. "Ποια είναι η πρώτη σου ανάμνηση;" αρχίζει το βιβλίο. "Δεν θυμάμαι," απαντά η Μάρθα στην υποθετική ερώτηση και ο Μπαρνς προχωρά την τριτοπρόσωπη αφήγησή του θέτοντας ένα ζήτημα που επανειλημμένα τον απασχολεί: τον τρόπο που διαμορφώνεται η μνήμη μας, όχι μόνο από τις πραγματικές προσωπικές μας αναμνήσεις, αλλά και επικαλυπτόμενη από αφηγήσεις άλλων, ακόμη και από παρανοήσεις.

Ως ενήλικη πια, η Μάρθα προσλαμβάνεται από τον μεγιστάνα Τζακ Πίτμαν στη θέση της Επαγγελματία Κυνικού στο μεγαλόπνοο και μεγαλομανές του σχέδιο της μεταφοράς μιας μικρογραφίας της Αγγλίας (στην ιστορική της διάσταση) στη νήσο Γουάιτ, λίγο έξω από τις νότιες ακτές της χώρας. Το θεματικό αυτό πάρκο για τουρίστες πολυτελείας - έργο ζωής για τον Πίτμαν - θα λειτουργήσει ως καταλύτης στην ιστορική εξέλιξη της ίδιας της Αγγλίας, σε έναν κόσμο όπου η αναπαράσταση κλέβει την παράσταση από την πραγματικότητα. "Έχει σημασία να κατανοήσουμε ότι στον σημερινό κόσμο προτιμάμε τη ρεπλίκα από το αυθεντικό..." λέει ένας από τους συμβούλους του Πίτμαν. "Κάποτε υπήρχε μόνο ο κόσμος ο άμεσα βιωμένος. Τώρα υπάρχει η αναπαράσταση του κόσμου. Δεν είναι υποκατάστατο του απλού και πρωτόγονου κόσμου, αλλά επαύξηση και εμπλουτισμός, η ειρωνική και συνοψισμένη θεώρηση αυτού του κόσμου. Αυτό ζούμε σήμερα." Ο Μπαρνς θα τραβήξει αυτή τη μεταφορά στα άκρα της, καταδεικνύοντας το πού μπορεί να φτάσει ένας κόσμος που έχει απολέσει την ψυχή και την ουσία του. Αργά ή γρήγορα, η φύση και η ζωή θα απαιτήσουν να πάρουν πίσω αυτό που τους ανήκει.

Διαβάζοντας για την τελετή έναρξης των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων - για δικούς μου λόγους αρνήθηκα να την παρακολουθήσω - ένιωσα ότι εν είδει κακόγουστου αστείου κάποιος είχε αντιγράψει (ο σκηνοθέτης Ντάνι Μπόιλ;) την ιδέα του Μπαρνς μεταφέροντάς την στον χώρο του Ολυμπιακού Σταδίου του Λονδίνου. Η προφητική σύλληψη του Μπαρνς είναι συγκλονιστικά επίκαιρη (και για τον λόγο που ανέφερα στην αρχή). Δοσμένο με καυστικό χιούμορ, παρά κάποια πρόσκαιρη χαλάρωση του ενδιαφέροντος όταν περιγράφει την υλοποιημένη ιδέα (πώς να περιγράψεις το κιτς ώστε να κρατάει τον αναγνώστη;), το England, England διαβάζεται απολαυστικά και δίνει τροφή για σκέψη, ανοιχτό όπως είναι σε ερμηνείες.

[Διαβάστε εδώ κάποια βιογραφικά στοιχεία του Τζούλιαν Μπαρνς και τα βιβλία του που κυκλοφορούν στα ελληνικά από το αρχείο της BiblioNet]
 
Συνέχεια →
Παρασκευή, 19 Αυγούστου 2011

Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ - Τζούλιαν Μπαρνς (Barnes)

2 σχόλια
Ένας άγγλος συνταξιούχος γιατρός, ο οποίος πρόσφατα έχασε τη γυναίκα του, αναζητά μανιωδώς λεπτομέρειες φαινομενικά επουσιώδεις της ζωής του Φλωμπέρ. Μέσα από τη δονκιχωτική αναζήτησή του προκύπτει η πρωτότυπη βιογραφία ενός σπουδαίου λογοτέχνη, στην οποία ακούμε τη φωνή του καθώς και τη φωνή των οικείων του, αλλά και η αυτοβιογραφία του ίδιου του αφηγητή που προσπαθεί να εκλογικεύσει τη ζωή του μέσα από την πορεία της ζωής του Φλωμπέρ. [BiblioNet]

               
                                           Σχόλια και αφορισμοί

- Πέθανε (ο Φλωμπέρ) λίγο παραπάνω από εκατό χρόνια πριν, κι ό,τι απομένει απ' αυτόν είναι χαρτιά. Χαρτιά, ιδέες, φράσεις, μεταφορές, δομημένος πεζός λόγος που γίνεται ήχος.

- Γιατί δεν αρκούν τα βιβλία; Ο Φλωμπέρ αυτό ήθελε: λίγοι συγγραφείς πίστευαν περισσότερο στην αντικειμενικότητα του γραπτού κειμένου και τη μη σημασία της προσωπικότητας του συγγραφέα.

- Έβλεπε επίσης την ανεπάρκεια της λέξης... "Η γλώσσα είναι μια ραγισμένη κατσαρόλα που πάνω της χτυπάμε έναν ρυθμό για να χορεύουν οι αρκούδες, ενώ αυτό που ποθούμε είναι να συγκινήσουμε τα άστρα να μας λυπηθούν."

- Ένα μόνο πράγμα μπορείς να κάνεις καλά.

- Και όσο για τις συμπτώσεις στα βιβλία... υπάρχει κάτι το φτηνό και συναισθηματικό στο συγκεκριμένο σχήμα: δεν μπορεί ποτέ να αποφύγει να μοιάζει αισθητικά με φανταχτερό μπιχλιμπίδι.

- "Η περηφάνια είναι ένα άγριο θηρίο που ζει σε σπηλιές και περιπλανιέται στην έρημο. Η ματαιοδοξία, από την άλλη, είναι ένας παπαγάλος που πηδάει από κλαδί σε κλαδί φλυαρώντας σε κοινή θέα."


- "Τα βιβλία λένε: έκανε αυτό γιατί. Η ζωή λέει: έκανε αυτό. Τα βιβλία σού εξηγούνε, η ζωή όχι. Δεν εκπλήσσομαι που κάποιοι προτιμούν τα βιβλία. Στα βιβλία η ζωή βγάζει νόημα. Το μόνο πρόβλημα είναι πως οι ζωές από τις οποίες τα βιβλία βγάζουν νόημα είναι οι ζωές των άλλων, ποτέ η δική σου."

- Μη συμμετέχεις: η ευτυχία έγκειται στη φαντασία, όχι στην πράξη. Η απόλαυση βρίσκεται πρώτα στην προσμονή, κι αργότερα στην ανάμνηση.

- Κάποιοι απέχουν και παρατηρούν, φοβούμενοι την απογοήτευση και ταυτόχρονα την εκπλήρωση. Άλλοι πέφτουν με τα μούτρα, απολαμβάνουν, και παίρνουν τα ρίσκα τους.

- Οι αλήθειες για το γράψιμο διατυπώνονται πριν δημοσιεύσεις έστω μια λέξη. Οι αλήθειες για τη ζωή διατυπώνονται όταν είναι πια πολύ αργά για να έχει οποιαδήποτε σημασία.

- "Το όλο όνειρο της δημοκρατίας είναι να ανεβάσει το προλεταριάτο στο επίπεδο βλακείας που κατέχει η αστική τάξη."

- Δεν μπορείς να αλλάξεις την ανθρωπότητα, μόνο να τη γνωρίσεις.



[Επειδή χρησιμοποίησα το αγγλικό κείμενο, οι μεταφράσεις στα ελληνικά είναι δικές μου.]

[Σε εισαγωγικά "..." είναι λόγια του Φλωμπέρ - τα άλλα του αφηγητή.]

Συνέχεια →

Ετικέτες