Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μιριέλ Μπαρμπερί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μιριέλ Μπαρμπερί. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Παρασκευή, 19 Απριλίου 2013

Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου - Μιριέλ Μπαρμπερί

4 σχόλια
Αντιπαθώ τη λογοτεχνία της ακατάσχετης φλυαρίας. Που χρησιμοποιεί το μυθιστόρημα ως πρόσχημα για να μιλήσει επί παντός επιστητού. Θεωρώ ότι πρώτα απ' όλα η λογοτεχνία είναι η αφήγηση μιας ιστορίας. Στο πλαίσιο αυτής της αφήγησης ο συγγραφέας συχνά εισάγει και άλλα στοιχεία που υποβοηθούν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την πλοκή σχηματίζοντας ένα καλά δομημένο σύνολο. Αυτή την πολύ γενική περιγραφή έχω συνήθως στο μυαλό μου όταν επιλέγω τι να διαβάσω. Δυστυχώς, η προσχηματική λογοτεχνία δεν υπηρετείται μόνο από ατάλαντους, αλλά και από ανθρώπους που σίγουρα έχουν κάτι να πουν, όπως η Γαλλομαροκινή Μιριέλ Μπαρμπερί με την Κομψότητα του σκαντζόχοιρου.

Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου χωρίζεται σε δύο αφηγηματικές γραμμές. Στην πρώτη, μας μιλάει η 54χρονη Ρενέ Μισέλ, που εργάζεται ως θυρωρός σε μια μεγαλοαστική πολυκατοικία του Παρισιού. Η Ρενέ δεν είναι μια τυχαία θυρωρός. Παρόλο που δεν έχει σπουδάσει, έχει ξεσκολίσει την Παγκόσμια Λογοτεχνία, τον Μαρξ, την Αισθητική, τον Κινηματογράφο, και ό,τι άλλο μπορείτε να φανταστείτε. Αλλά κρύβει τις γνώσεις και τις προτιμήσεις της επειδή πιστεύει - πιθανότατα δικαιολογημένα - ότι δεν ταιριάζουν με το επάγγελμά της. Επιλέγει μια μοναχική ζωή, με μοναδική της φίλη την απλοϊκή οικιακή βοηθό, Μανουέλα. Η δεύτερη αφήγηση [με ανεπαισθήτως διαφορετική γραμματοσειρά, που μάλλον μπερδεύει] μας δίνεται από την Παλόμα (ή Παλομά, γαλλιστί), μια δωδεκάχρονη σοφή, γόνο  αστικής οικογένειας, με πατέρα (πρώην) υπουργό και μητέρα ψυχοθεραπευόμενη. Η Παλόμα σχολιάζει και αμφισβητεί τα πάντα γύρω της και έχει αποφασίσει να αυτοκτονήσει την ημέρα των δωδέκατων γενεθλίων της. Τα δύο αυτά μυθιστορηματικά πρόσωπα θα έλθουν κοντά όταν στην πολυκατοικία έρχεται να μείνει ένας Ιάπωνας κύριος, ο Κακούρο Όζου, ο οποίος θα λειτουργήσει ως καταλύτης στη ζωή της Ρενέ, κατά κύριο λόγο, αλλά και της Παλόμα.

Θα συγχωρούσα την (ποιητική αδεία) αναληθοφάνεια της συστέγασης δύο τόσο απίθανα απίθανων λαμπρών ιδιοφυιών αν αυτή εξυπηρετούσε κυρίως την πλοκή αντί τη σχοινοτενή παράθεση ("βαθυστόχαστων") αναλύσεων και σχολίων πάνω σε μια σειρά ζητημάτων, από το εκπαιδευτικό σύστημα μέχρι τη γαλλική κουζίνα. Δεν προσπαθώ να πω ότι όλα αυτά για τα οποία μιλάει η Μπαρμπερί μέσω των ηρωίδων της στερούνται ενδιαφέροντος. Αντίθετα, υπάρχουν απολαυστικά κομμάτια, όπως όταν η Παλόμα μιλάει για τη γραμματική ή για την αδυναμία της δασκάλας των Γαλλικών να αντιμετωπίσει ένα ευφυές παιδί, ή όταν η Ρενέ αναλύει τη ζωγραφική του Βερμέερ, για να αναφέρω μερικά παραδείγματα. Αλλού, όμως, το ενδιαφέρον πέφτει κατακόρυφα: συγκρίσεις γάτων με ηλεκτρικές σκούπες, εξυπναδίστικες περιγραφές σκυλιών, γενικότητες περί Τέχνης, που μπορεί να βρει κανείς σε οποιοδήποτε βιβλίο Αισθητικής. Νομίζω, ότι η (έτσι κι αλλιώς υποτυπώδης) πλοκή καταρρέει κάτω από το βάρος τόσης σοφίας.

Εκτός των παραπάνω, αυτό που στήνει η Μπαρμπερί είναι μια μικρογραφία της Γαλλικής κοινωνίας. Ωστόσο, η κριτική της αστικής τάξης δεν οδηγεί σε ρήξη με το συνολικό μοντέλο κοινωνικής δόμησης, αλλά σε έναν "Ιστορικό Συμβιβασμό" [χρησιμοποιώ τον όρο και αστειευόμενος], όπου η Ρενέ θα βρει τον εαυτό της μέσω ενός εκλεπτυσμένου και καλλιεργημένου αστού όπως ο Κακούρο. Έτσι, ακόμη και η (αξιοσημείωτη) αλλοτρίωση της Ρενέ μένει τελικά ξεκρέμαστη και ανανταπόδοτη. Το μόνο όφελος είναι η "σωτηρία της ψυχής" της μικρής (αστής) Παλόμα.

Να επισημάνω εδώ ότι Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου έχει αποσπάσει τη συμπάθεια της κριτικής αλλά και (του γαλλικού, τουλάχιστον) κοινού. Άλλωστε στη λέσχη ανάγνωσης όπου το συζητήσαμε ανήκα στην οικτρή μειοψηφία των σκεπτικιστών. Οπότε, αν εσάς κάτι σας γοήτευσε μέσα από όλα αυτά που από αρνητική σκοπιά σάς περιέγραψα, αγνοήστε με και βγάλτε τα δικά σας συμπεράσματα. Σε τελική ανάλυση, ο καθένας μας άλλο μυθιστόρημα διαβάζει.
Συνέχεια →

Ετικέτες